De Achterkant is een regionaal samenwerkingsverband in midden-Utrecht van Cliëntenraden en Cliëntenorganisaties die actief zijn in de Maatschappelijke Opvang, Verslavingszorg en Geestelijke Gezondheidszorg. Deelnemers zijn leden van de Cliëntenraden van het Leger de Heils, Tussenvoorziening, Jellinek/Arkin, Lister, Kwintes, Altrecht, vrijwilligers van Herstart, Doen en Laten, Anoiksis, de Cliëntenbond, GOUD, de stichting Rechtop en U2-BHeard! Dat helaas is opgeheven per 2025). Daarnaast wordt samengewerkt met: Meetellen, Armoedecoalitie, Straatpastoraat, Villa Vrede, MIND, het Steunpunt Zelfregie en Herstel en het landelijk Samenwerkingsverband Eerst een Thuis. Ook ongedocumenteerde bezoekers van Villa Vrede zijn deelnemers aan de AV.
De Achterkant behartigt de instelling overstijgende en collectieve belangen van de mensen die gebruik maken van genoemde soorten zorg in de stad Utrecht en omgeving en is advies- en samenwerkingspartner van de gemeente Utrecht in het verbeteren van de stad. De Achterkant heeft ook een ‘kanarie in de mijn” functie: ontwikkelingen op straat en in de voorzieningen worden het eerst door de deelnemers gezien.
De Achterkant is opgebouwd uit een getrapte vertegenwoordiging. Elke instelling in de VZ, MO of de GGZ in Utrecht kan een cliëntenvertegenwoordiging van twee cliënten afvaardigen naar de maandelijkse Algemene Vergadering. Het Dagelijks Bestuur wordt gekozen door de deelnemers van de Algemene Vergadering, die het beleid van het DB kritisch volgen. Op 31 december 2024 bestaat het Dagelijks Bestuur uit Fred Smit, Boudewijn Pouw, Saph Metekohy en Maurits Vlug. DB leden zijn in de meeste gevallen degenen die De Achterkant extern vertegenwoordigen. Begin 2024 zijn twee prominente deelnemers van De Achterkant overleden : Luc van der Veen en DB lid Wim Eickholt, die beiden een continue en consistente bijdrage geleverd hebben en hele fijne mensen waren.
Twee ondersteuners (0,3 fte), Jaap Meeuwsen en Leonie van Bruggen, worden aangestuurd door het DB. Hun werkzaamheden worden jaarlijks geëvalueerd en beoordeeld door de deelnemers aan de Algemene Vergadering. Langzamerhand is er op landelijk niveau weer een organisatie die de cliënten in de Maatschappelijke Opvang vertegenwoordigt. Er is regelmatig contact met cliëntenorganisaties in de andere grote steden.
De Algemene Vergadering geeft ook toegang aan professionals die betrokken zijn bij de uitvoering van de zorg. Ze worden als gast uitgenodigd om de uitwisseling tussen cliënten en medewerkers in de MO en GGZ te bevorderen en een optimale informatiepositie over de stand van zaken in de MO, de VZ en de GGZ.
De Achterkant neemt actief deel aan de monitoring van het VN Verdrag voor mensen met een handicap, samen met de andere cliëntenorganisaties in Utrecht. We doen mee met het Casusoverleg Toegankelijk Hoger Onderwijs-Arbeidsmarkt, zitten in de jury van de Toegankelijkheidsprijs, zijn deelnemers aan Utrecht zijn we Samen en geven we input aan de Stadskamer en de Utrechtse Visie op de dienstverlening van de gemeente. Het overleg tussen cliënten in de GGZ en de gemeente is een structureel onderdeel van het werk van De Achterkant geworden.
Het door ons zo gewenst regelmatig overleg met de twee grootste zorgaanbieders in de Maatschappelijke Opvang, is op gang gekomen, zes wekelijks overleggen we samen met Goud met twee managers van het Leger des Heils en de Tussenvoorziening. Zo kunnen we samen met de cliëntenraden proberen invloed uit te oefenen op de dienstverlening. Een soms is dat ook zeer nodig, omdat bij sommige beslissingen niet altijd het advies van de cliëntenorganisaties wordt afgewacht. Elk jaar staat ook de uitvoering en de evaluatie van de Koudweerregeling op de agenda. Gelukkig is met het openen van de Savannahweg, eind 2024 het aantal plaatsen toegenomen, met de aantekening dat de KWR al naa een paar dagen vol was. Ook is opvallend dat de politie tijdens de KWR nog tientallen buitenslapers telde.
Maatschappelijke Opvang
Niet alleen de dakloosheid neemt toe in Utrecht, maar ook de armoede, in weerwil van officiële cijfers van heet CBS. Het aantal jonge dakloze mensen blijft jaar na jaar toenemen.. Drugs- en drank gerelateerde problemen zijn toegenomen. De sfeer op straat is harder, de verwevenheid tussen kleine en grote criminaliteit neemt toe. Uitsluiting en uitzichtloze armoede is de oorzaak van drugs- en drankgebruik en crimineel gedrag. De macht van de lokale overheid om hier wat aan te doen is beperkt. Er is een onderklasse van ellendigen die nauwelijks of geen verbinding mee hebben met de formele hulpverlening en vaak ook niet meer met de overheid, tenzij door boetes of vervolging.
De onderlinge informatie-uitwisseling en de mobiliteit van de mensen op straat is toegenomen. Lokale tegenwerking en repressie van de overheid leidt weliswaar tot het wegtrekken van ongewenste mensen op straat op die ene plek, maar ze keren terug op een andere in de stad. Of andere steden in Nederland of West Europa krijgen dan met deze mensen te maken. En ze komen terug als de repressie weer wordt afgeschaald. Wij verwachten dat de relatieve rust die nu weer in sommige plantsoenen is teruggekeerd een tijdelijk fenomeen is.
Het is zeer moeilijk om in gesprek gaan deze mensen. Toch is het ons gelukt om met een kleine groep “Europese zwerfjongeren” en enkele ambtenaren in gesprek te gaan. Het beeld van asociale en verwilderde mensen os zo snel bijgesteld; deze jongeren willen een gewoon leven, met een huis en werk. Tegen de stroom in proberen zij dit bescheiden doel te bereiken. Wij zien voor hen effect van nieuwe manieren van kleinschalige bemoeizorg hulpverlening met een persoonlijke aanpak. Vrijwilligers van Villa Vrede of Herstart met gevarieerde culturele achtergronden slaan soms een brug. In 2024 zijn de onze eerste voorzichtige contacten uitgebreid, is er een medisch inloop spreekuur gekomen voor gemarginaliseerde dak- en thuisloze mensen met een Arabische achtergrond en is het straatteam Meldpunt voor Perspectief actief. Dakloze buitenlanders met gezondheidsproblemen worden sneller naar de straatdokter of de opvang begeleid, er iets meer vasthoudende cultureel sensitieve begeleiding op straat, los van de grote instellingen.
Geestelijke Gezondheidszorg
Het voelt wat hopeloos om te zien hoe de psychiatrie en verslavingszorg jaar na jaar los is komen te staan van de Maatschappelijke Opvang. Psychiatrische problematiek wordt steeds bespreekbaarder in het openbare debat. Jonge mensen met psychische problemen voelen zich minder geremd in hun maatschappelijke ontwikkeling. Utrechtse organisaties als Enik en het Steunpunt Zelfregie en Herstel zoeken zelf alternatieven voor de traditionele aanpak van de grote GGZ instellingen. De grote instellingen lijken in een doodsstrijd gewikkeld, met steeds minder geld en deskundigheid worden steeds minder mensen effectief geholpen. Ondertussen lopen de slachtoffers van de oude, mislukte, werkwijze van de GGZ op straat. De meeste mensen die gebruik maken van de MO hebben last van psychische problematiek, maar de GGZ vertrekt steeds verder uit het sociale domein. De basale langdurige Sociale Psychiatrie die nodig was om langdurig mensen te ondersteunen die geestelijk kwetsbaar zijn bestaat nauwelijks meer.
Onze pogingen om hierover in gesprek te gaan met de GGZ Wijkteams of Altrecht stranden keer op keer. De medezeggenschap van cliënten bij de Wijkteams ontbreekt. Cliëntenraden in de GGZ functioneren op concernniveau en zijn abstract van aard. De langdurige psychiatrie, Beschermd Wonen van Lister uitgezonderd, doet simpelweg niet mee met het openbare debat in Utrecht. Eigenlijk kun je zeggen dat instellingen die door de zorgverzekeraars worden betaalt zich definitief teruggetrokken hebben in hun ivoren toren en dat de kloof met de Sociale Sector groter is dan ooit.
U 16
Jammer genoeg blijft het aanbod van woningen, voor specifieke kwetsbare doelgroepen nog steeds achter, enkele goede kleinschalige initiatieven ten spijt. Onze wens van De Achterkant om met een grotere groep cliënten en ambtenaren in gesprek te gaan om inzicht te krijgen in dit proces en de wensen van cliënten kenbaar te maken is nog altijd niet uitgekomen. Ondanks juichende verhalen en veel geld, blijven de resultaten uit, neemt de dakloosheid ook in kleine gemeentes toe en zoeken mensen die hun huis kwijt raken nog steeds de grote stad op. We vestigen onze hoop op de eerste contacten die er met een drietal kleine gemeentes is geweest en die nieuwe jonge ambtenaren die de samenwerking gaan ondersteunen. We verwachten dat de ontwikkeling van een Regionaal Plan tegen Dakloosheid een zetje in de goede richting kan geven. Helaas constateren we tegelijkertijd dat kennis over het ontwikkelen van belangenbehartiging en medezeggenschap nagenoeg afwezig is. We hopen een positieve impuls te geven door deel te blijven nemen aan het overleg.
Gemeente Utrecht
Het afgelopen jaar zijn medewerkers van de gemeente Utrecht aangeschoven bij de Algemene Vergadering, van kleinere gemeentes rondom Utrecht en plaatselijke en landelijke organisaties. Met de gemeente Utrecht is het leeuwendeel van de contacten met de afdeling Meedoen naar Vermogen, maar we hebben ook af en toe overleg met W&I, Handhaving, de GGD en de Gemeenteraad. De deelnemers van De Achterkant voelen zich gezien en gehoord. Dat neemt niet weg dat het gesprek vooral gaat over de van de gemeente, die zich geconfronteerd ziet met problemen knelpunten, het gebrek aan geld en de gevaren voor de openbare orde. De agenda is barstensvol, de tijd om alles te bespreken ontbreekt, soms ontbreekt ook de menskracht , of de macht die de stads- en landsgrenzen overstijgen. In 2024 is daar nog een verloop van contactpersonen bijgekomen.
JAAROVERZICHT 2024
JANUARI
Het is een droevig begin: Wim Eickholt en Luc van der Veen zijn deze week overleden.
Beide hebben zich enorm ingezet voor De Achterkant. Luc als ondersteuning voor de leden van de cliëntenraad van Arkin, een heldere geest en een doortastende belangenbehartiger, Wim als lid van het bestuur van De Achterkant, met een enorm netwerk, fijne humor en geweldige presentatie vaardigheden.
Beide waren ziek, dat wisten we, maar toch overviel dit nieuws ons, omdat ze nog zo levendig waren tegen en nog vol plannen zaten. Wim was nog druk aan het schrijven aan zijn boek en Luc had onlangs nog zijn 25 jarig huwelijk gevierd, zo goed en kwaad als dat nog kon. Gelukkig hebben de deelnemers van De Achterkant altijd nog contact gehouden en
heeft Wim nog meegedaan aan onze eindejaarsborrel. Ze zijn niet zo maar in de mist verdwenen.
De KWR zit aan het begin van 2024 voor het eerst in onze geschiedenis zo vol zit dat mensen die voor opvang kwamen weer de kou in zijn gestuurd.
Jasmijn de Vries neemt afscheid als DB lid.
FEBRUARI
Bestuursverkiezingen
Gezien de drukte en de tijdelijke uitval van Jasmijn zoekt het DB een extra lid
dat betekent dat er een open vraag is aan de AV: wie wil lid worden van het Dagelijks Bestuur? Iedereen die zich kandidaat wil stellen kan zich opgeven tot aan het begin van de vergadering. Van een bestuurslid wordt verwacht minimaal 4 keer per maand een uur of 2 beschikbaar te zijn voor bijeenkomsten en vergaderingen en om De Achterkant te vertegenwoordigen. In de vergadering vertellen kandidaten waarom ze een goed bestuurslid zouden zijn. Maurits Vlug van de cllëntenraad van deTussenvoorziening wordt gekozen.
Druk op de (dag)opvang/bezuinigingen
Het aantal mensen dat gebruik dat opvang nodig heeft neemt toe, tegelijkertijd staan ons bezuinigingen te wachten. Hoe gaan wij hierop reageren? Gaan we suggesties doen waarop bezuinigd kan worden? Hoe worden cliëntenorganisaties betrokken bij dit proces? Met wie kunnen we optrekken om de schade zo veel mogelijk te beperken?
MAART
Er is een zorgwekkende situatie rondom de maatschappelijke opvang en de geestelijke gezondheidszorg in Utrecht ontstaan. Steeds meer mensen die psychische zorg en ondersteuning nodig hebben, blijven daarvan verstoken. De cliëntenorganisaties en belangenbehartigers worden nauwelijks of te laat betrokken bij de oplossingen
die bedacht worden, steeds meer komt beleid tot stand door één/tweetjes tussen managers en ambtenaren.
APRIL
Bezuinigingen Maatschappelijke Opvang en Landelijke Vreemdelingen Voorziening
We vrezen voor het sociale karakter van de stad. En voor de ondererlinge verhoudingen tussen zorgaanbieders/gemeente/belangenbehartigers?
Druk op de Opvang: De Stadsbrug zit overvol. Er zijn veel geweldsincidenten.
Inbesteden Stadsgeldbeheer is op pauze gezet.
Overleg zorgaanbieders over cliëntenparticipatie
Kennismaken nieuw contactpersoon Shirley Koenders Gemeente Utrecht:
Het signaal rond de opvang over casussen die niet plaatsbaar en complex zijn bij MO-locaties. Het doel van het overleg, en ook bij het signalenoverleg, is om op een rij te krijgen wat en waar het nu niet goed gaat in de aansluitende keten en het probleem helder te krijgen. Er wordt geconstateerd dat er een aantal mensen met problematiek in de opvang verblijven, die moeilijk te hanteren zijn.
In de samenwerking met GGZ Altrecht worden een aantal knelpunten ervaren:
Er is genoemd dat de cliëntenraad van GGZ Altrecht niet altijd goed bereikbaar is en dat het contact niet altijd tot het gewenste gevolg leidt.
Gesproken is over de wijze van samenwerken met de gemeente. Is er voldoende deskundigheid georganiseerd, loopt de samenwerking in de keten voldoende?
De Achterkant vindt dat de zogeheten Activering veel geld kost en weinig oplevert.
Er is behoefte aan zorg voor mensen die nu niet worden gezien, wat in sommige gevallen al leidt tot een toename van problemen zoals mensenhandel.
Wens om meer inzet veldwerk
Verzoek om terugkoppeling van de gemeente bij incidenten, zoals bijvoorbeeld het incident bij de Herstart. Het valt op dat vrijwilligers bij de herstart geen ervaring hebben met de doelgroep. Het is noodzakelijk dat er voldoende personeel en vrijwilligers aanwezig zijn. Er is openlijk drugsgebruik en wordt gedeald, wat niet door iedere vrijwilliger wordt herkend, daarnaast is de registratie is onvoldoende en wordt die niet gedeeld.
U-2Bheard!
Er is een nieuwe projectleider van U-2B Heard! die aansluit bij de algemene vergadering. We zijn verheugd dat de jongerenparticipatie n Utrecht weer op gang lijkt te komen.
MEI
Opheffen opvangsubsidie ongedocumenteerde mensen.
Beperkingen openingstijden Herstart
Inbesteden Stadsgeldbeheer
Inspraak en belangenbehartiging in de Regio
JUNI
Jaarverslag 2023
Overleg met zorgaanbieders Leger des Heils en Tussenvoorziening
Eerst een thuis en Regionaal Plan tegen dakloosheid
SEPTEMBER
U16 MO/BW
Voorbereiden Regionale bijeenkomst Plan Van Aanpak Dakloosheid 28-11
OKTOBER
Op de agenda staat de stand van zaken van het zoeken naar een andere organisatie
voor de financieel administratieve ondersteuning van De Achterkant, de Regionale bijeenkomst op 28-11 en de KWR. Daar nog aan toegevoegd het Regionale Plan Dakloosheid en de beperkte medezeggenschap van cliënten in dit proces.
NOVEMBER
Actie 13 november in stadskantoor: we gaan met slaapzakken in de hal van het Stadskantoor liggen om aandacht te vragen voor het tekort aan nachtopvang.
Op 28 november geven we een goedbezochte workshop tijden het congres over het Regionaal Plan Aanpak dakloosheid, samen met Goud.
We bespreken de ontwikkelingen participatie en medezeggenschap MOBW U16
KWR, die maar moeizaam op gang komt.
We vragen aan dacht voor de knellende dagopvang: Herstart, Villa Vrede en het Ubuntuhuis worden overlopen.
DECEMBER
U2-BHeard wordt opgeheven, waarmee een einden komt aan de actieve jongerenparticipatie in Utrecht.
We vragen aandacht in de gemeenteraad voor het beboeten van buitenslapers. Het blijft een zeer onrechtvaardig gegeven dat er geen nachtopvang is voor veel dakloze mensen en dat buitenslapen dan beboet wordt.
We vragen aandacht bij de gemeente dat we al een paar maanden verstoken zijn van een vast contactpersoon (accounthouder) bij de gemeente.