De Achterkant is een regionaal samenwerkingsverband in midden-Utrecht van Cliëntenraden en Cliëntenorganisaties die actief zijn in de Maatschappelijke Opvang, Verslavingszorg en Geestelijke Gezondheidszorg. Deelnemers zijn leden van de Cliëntenraden van het Leger de Heils, Tussenvoorziening, Jellinek/Arkin, Lister, Kwintes, Altrecht, vrijwilligers van Herstart, Doen en Laten, Anoiksis, de Cliëntenbond, GOUD, de stichting Rechtop en U2-BHeard! Daarnaast wordt samengewerkt met: Meetellen, Armoedecoalitie, Straatpastoraat, Villa Vrede en MIND, het Steunpunt Zelfregie en Herstel en het landelijk Samenwerkingsverband Eerst een Thuis. Ook ongedocumenteerde bezoekers van Villa Vrede zijn deelnemers aan de AV.
De Achterkant behartigt de instelling overstijgende en collectieve belangen van de mensen die gebruik maken van genoemde soorten zorg in de stad Utrecht en omgeving en is advies- en samenwerkingspartner van de gemeente Utrecht in het verbeteren van de stad. De Achterkant heeft ook een ‘kanarie in de mijn” functie: ontwikkelingen op straat en in de voorzieningen worden het eerst door de deelnemers gezien.
De Achterkant is opgebouwd uit een getrapte vertegenwoordiging. Elke instelling in de VZ, MO of de GGZ in Utrecht kan een cliëntenvertegenwoordiging van twee cliënten afvaardigen naar de maandelijkse Algemene Vergadering. Het Dagelijks Bestuur wordt gekozen door de deelnemers van de Algemene Vergadering, die het beleid van het DB kritisch volgen. Op 31 december 2023 bestaat het Dagelijks Bestuur uit Fred Smit, Boudewijn Pouw, Saph Metekohy en Jasmijn de Vries. DB leden zijn in de meeste gevallen degenen die De Achterkant extern vertegenwoordigen. Begin 2024 zijn twee prominente deelnemers van De Achterkant overleden : Luc van der Veen en DB lid Wim Eickholt, die beiden een continue en consistente bijdrage geleverd hebben en hele fijne mensen waren.
Twee ondersteuners (0,3 fte), Jaap Meeuwsen en Leonie van Bruggen, worden aangestuurd door het DB. Hun werkzaamheden worden jaarlijks geëvalueerd en beoordeeld door de deelnemers aan de Algemene Vergadering. Langzamerhand is er op landelijk niveau weer een organisatie die de cliënten in de Maatschappelijke Opvang vertegenwoordigt. Er is regelmatig contact met cliëntenorganisaties in de andere grote steden.
De Algemene Vergadering geeft ook toegang aan professionals die betrokken zijn bij de uitvoering van de zorg. Ze worden als gast uitgenodigd om de uitwisseling tussen cliënten en medewerkers in de MO en GGZ te bevorderen en een optimale informatiepositie over de stand van zaken in de MO, de VZ en de GGZ.
De Achterkant neemt actief deel aan de monitoring van het VN Verdrag voor mensen met een handicap, samen met de andere cliëntenorganisaties in Utrecht. We doen mee met het Casusoverleg Toegankelijk Hoger Onderwijs-Arbeidsmarkt, zitten in de jury van de Toegankelijkheidsprijs, zijn deelnemers aan Utrecht zijn we Samen en geven we input aan de Stadskamer en de Utrechtse Visie op de dienstverlening van de gemeente. Het overleg tussen cliënten in de GGZ en de gemeente is een structureel onderdeel van het werk van De Achterkant geworden.
Het door ons zo gewenst regelmatig overleg met de twee grootste zorgaanbieders in de Maatschappelijke Opvang, is op gang gekomen in 2023, zes wekelijks overleggen we samen met Goud met twee managers van het Leger des Heils en de Tussenvoorziening. Zo kunnen we samen met de cliëntenraden proberen invloed uit te oefenen op de dienstverlening. Een soms is dat ook zeer nodig, omdat bij sommige beslissingen niet altijd het advies van de cliëntenorganisaties wordt afgewacht. Elk jaar staat ook de uitvoering en de evaluatie van de Koudweerregeling op de agenda, waarvan we vaststellen dat de grenzen van het aantal mensen dat bij koud weer opgevangen kan worden, zijn bereikt. Het gevaar dat mensen die komen voor een overnachting weer de kou ingestuurd worden is nu, voor het eerst in onze geschiedenis, heel reëel.
Maatschappelijke Opvang
Het Utrechtse samenleving staat onder druk en die druk neemt toe. Niet alleen de dakloosheid neemt toe, maar ook de armoede, in heel West Europa. We zien het aantal jonge dakloze mensen jaar na jaar toenemen, in alle grote steden. Drugs- en drank gerelateerde problemen zijn toegenomen. De sfeer op straat is harder, de verwevenheid met de kleine en grote criminaliteit neemt toe. Uitsluiting en uitzichtloze armoede is de oorzaak van drugs- en drankgebruik en crimineel gedrag. De macht van de lokale overheid om hier wat aan te doen is beperkt. Er is een onderklasse van ellendigen die nauwelijks of geen verbinding mee hebben met de formele hulpverlening en vaak ook niet meer met de overheid.
De onderlinge informatie-uitwisseling en de mobiliteit van de mensen op straat is toegenomen. Lokale tegenwerking en repressie van de overheid leidt weliswaar tot het wegtrekken van ongewenste mensen op straat op die ene plek, maar ze keren terug op een andere in de stad. Of andere steden in Nederland of West Europa krijgen dan met deze mensen te maken. En ze komen terug als de repressie weer wordt afgeschaald. Wij verwachten dat de relatieve rust die nu weer in sommige plantsoenen is teruggekeerd een tijdelijk fenomeen is.
Het is zeer moeilijk om in gesprek gaan deze mensen. Toch denken wij dat, naast gerichte hulpverlening, dáár de sleutel ligt voor oplossingen voor deze taaie onmenselijke materie. Wij zien effect van nieuwe manieren van kleinschalige bemoeizorg hulpverlening met een persoonlijke aanpak. Vrijwilligers van Villa Vrede of Herstart met gevarieerde culturele achtergronden slaan soms een brug. In 2023 zijn de onze eerste voorzichtige contacten uitgebreid, is er een medisch inloop spreekuur gekomen voor gemarginaliseerde dak- en thuisloze mensen met een Arabische achtergrond en is het straatteam Meldpunt voor Perspectief actief geworden. Dakloze buitenlanders met gezondheidsproblemen worden sneller naar de straatdokter of de opvang begeleid, er iets meer vasthoudende cultureel sensitieve begeleiding op straat, los van de grote instellingen.
Geestelijke Gezondheidszorg
Het voelt wat hopeloos om te zien hoe de psychiatrie en verslavingszorg jaar na jaar los is komen te staan van de Maatschappelijke Opvang. Psychiatrische problematiek wordt steeds bespreekbaarder in het openbare debat. Jonge mensen met psychische problemen voelen zich minder geremd in hun maatschappelijke ontwikkeling. Utrechtse organisaties als Enik en het Steunpunt Zelfregie en Herstel zoeken zelf alternatieven voor de traditionele aanpak van de grote GGZ instellingen. De grote instellingen lijken in een doodsstrijd gewikkeld, met steeds minder geld en deskundigheid worden steeds minder mensen effectief geholpen. Ondertussen lopen de slachtoffers van de oude, mislukte, werkwijze van de GGZ op straat. De meeste mensen die gebruik maken van de MO hebben last van psychische problematiek, maar de GGZ vertrekt steeds verder uit het sociale domein. De basale langdurige Sociale Psychiatrie die nodig was om langdurig mensen te ondersteunen die geestelijk kwetsbaar zijn bestaat nauwelijks meer.
Onze pogingen om hierover in gesprek te gaan met de GGZ Wijkteams of Altrecht stranden keer op keer. De medezeggenschap van cliënten bij de Wijkteams ontbreekt. Cliëntenraden in de GGZ functioneren op concernniveau en zijn abstract van aard. De langdurige psychiatrie, Beschermd Wonen van Lister uitgezonderd, doet simpelweg niet mee met het openbare debat in Utrecht. Eigenlijk kun je zeggen dat instellingen die door de zorgverzekeraars worden betaalt zich definitief teruggetrokken hebben in hun ivoren toren en dat de kloof met de Sociale Sector groter is dan ooit.
U 16
Jammer genoeg blijft het aanbod van woningen, voor specifieke kwetsbare doelgroepen nog steeds achter, enkele goede kleinschalige initiatieven ten spijt. Onze wens van De Achterkant om met een grotere groep cliënten en ambtenaren in gesprek te gaan om inzicht te krijgen in dit proces en de wensen van cliënten kenbaar te maken is nog altijd niet uitgekomen. Ondanks juichende verhalen en veel geld, blijven de resultaten uit, neemt de dakloosheid ook in kleine gemeentes toe en zoeken mensen die hun huis kwijt raken nog steeds de grote stad op. We vestigen onze hoop op de eerste contacten die er met een drietal kleine gemeentes is geweest en die nieuwe jonge ambtenaren die de samenwerking gaan ondersteunen. We verwachten dat de ontwikkeling van een Regionaal Plan tegen Dakloosheid een zetje in de goede richting kan geven. Helaas constateren we tegelijkertijd dat kennis over het ontwikkelen van belangenbehartiging en medezeggenschap nagenoeg afwezig is. We hopen een positieve impuls te geven door deel te blijven nemen aan het overleg.
Gemeente Utrecht
Het afgelopen jaar zijn medewerkers van de gemeente Utrecht aangeschoven, van kleinere gemeentes rondom Utrecht en plaatselijke en landelijke organisaties. Met de gemeente Utrecht is het leeuwendeel van de contacten met de afdeling Meedoen naar Vermogen, maar we hebben ook af en toe overleg met W&I, Handhaving, de GGD en de Gemeenteraad. De deelnemers van De Achterkant voelen zich gezien en gehoord. Dat neemt niet weg dat het gesprek vooral gaat over de knelpunten, het gebrek aan geld en de gevaren voor de openbare orde. De agenda is barstensvol, de tijd om alles te bespreken ontbreekt, soms ontbreekt ook de menskracht, of de macht van de gemeente, die zich geconfronteerd ziet met problemen die de stads- en landsgrenzen overstijgen.
JAAROVERZICHT 2023
JANUARI
Koudweeropvang, er is weer een record aantal mensen opgevangen, toename drugsproblemen en psychische problemen in de opvang,
cijfers huisvesting kwetsbare groepen 2022
de sfeer in overvol Herstart
FEBRUARI
In gesprek met ongedocumenteerde daklozen
Een lijstje meet tips voor de gemeente over hoe in gesprek te gaan
Breed Signalenoverleg, Ketenoverleg, Beleidsoverleg…
Brainstorm Wonen
Eigen Bijdrage slaapzaal
Handvest VN + monitor
Huisvesting De Achterkant
MAART
Leonie van Bruggen aan de slag gegaan als ondersteuner van de Achterkant GGZ.
prioriteiten voor de Achterkant GGZ ’23
Sociale toegankelijkheid voor mensen met GGS problematiek
Werkgroep VN-verdrag Handicap
Wachttijden
Personeelstekort; er is te weinig aandacht voor cliënten.
– Er is niet genoeg begrip onder begeleiders/organisaties voor cliënten
– Ervaringsdeskundigen zijn er genoeg, maar kunnen niet aan de slag zonder opleiding.
Nazorg is te kort: 30% heeft een terugval.
Communicatie of overdracht tussen verschillende zorginstellingen laat te wensen over
Veel cliënten leven in armoede. Gemeente moet meer gerichte steun leveren.
Deelname jury Toegankelijksheidsprijs.
Signalenoverleg
Nieuwe toegangsregels Herstart?
afloop KWR/schorsingen
beleid MO (zie bijlages)
beleid LVV (mensen zonder verblijfsrecht)
APRIL
GGZ
Steunpunt GGZ/Zelfregie en Herstel
Nazorg.
Waardensessie inclusiviteit
AV
Regionaal actieplan tegen dakloosheid
Seminar Eerst een Thuis 20 juni 2023
Monitor huisvesting en ondersteuning kwetsbare groepen van maart 2023
Signalenoverleg
Beboeten van mensen die op straat verblijven
PvA dakloosheid
Het gedrag in voorzieningen wordt steeds problematischer
Uitvraag gecombineerde inloopvoorziening
Gesprek met aanbieders
MEI
GGZ
Gesprek directeur van het Steunpunt GGZ/Steunpunt Zelfregie en Herstel
Visie op dienstverlening en de Stadskamer.
Signalenoverleg
– Voortgang implementatie Plan van Aanpak
– Voornemen APV wijziging drugsverbod binnenstad + communicatie belangenbehartigers
– Nieuwe nachtelijk gebruiksverbod in de Stek + aankomende verbouwing
– Evaluatie KWR, toegang selectie
– Ethos light methode
– Zoektocht nieuwe opvanglocaties
AV
Welkom nieuwe deelnemers van Cliëntenbond, steunpunt GGZ en Leger des Heils
Veranderingen in het DB van De Achterkant
Komend overleg met zorgaanbieders en de gemeente
Verslag van het overleg met de wethouder
Jaarverslag 2022 van De Achterkant
JUNI
GGZ
Monitoringsoverleg VN Verdrag Handicap
Verbinding dak/thuisloosheid en psychische kwetsbaarheid
Universele Rechten van de Mens en ongedocumenteerde personen
Algemene Vergadering
Activiteiten nemen af en het is warm.
Voor veel mensen uit onze achterban betekent dat een eenzame periode aanbreekt.
Wat doe jij de komende weken om die eenzaamheid te verlichten?
Heb je tips wat wel en wat niet te doen tegen eenzaamheid?
Eten met De Achterkant, wanneer gaan we dat doen?
Jaarverslag 2022
JULI
Algemene Vergadering
De bijeenkomsten over de druk op de opvang, de verhuizing van Villa Vrede,
De effecten van het harddrugs verbod in Utrecht en de resultaten van het signalenoverleg.
AUGUSTUS
Beleidsnota inclusie
Onderzoek naar Lucasbolwerk
SEPTEMBER
Algemene Vergadering
Inbreng bijeenkomst “druk op de opvang”
Voortgang Regionaal Plan Dakloosheid
Stek
uitvraag Herstart
Overleg wethouder
OKTOBER
Signalenoverleg
Update traject om de positie van de belangenbehartigers te verstevigen.
We hebben ons kantoor op de Stadsbrug snel moeten ontruimen vanwege de winteropvang die daar komt per 1 november.
Analyse huidige situatie op straat en onze vrezen en zorgen
vervolg “druk op de opvang”
voortgang Regionaal Plan tegen dakloosheid
Stek en vervolgoverleg met de zorgaanbieders
Overleg wethouder
NOVEMBER
Algemene Vergadering
Concrete gespreksonderwerpen voor 2024:
Verruiming koud weer regeling
Alternatieve slaapplekken
Deskundigheidsbevordering deelnemers
Kwaliteit medezeggenschap bevorderen
Cijfers/onderzoek/meetmethode aantal daklozen: ETHOS.
Dialoog inlopers Herstart/Overleg/afstemming met inloopvoorzieningen
Boetebeleid gemeente Utrecht
Criteria prijs/effect MO
Werkafspraken onafhankelijke cliëntenondersteuning en MO instellingen
GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
Regionaal overleg cliëntenraden GGZ en zorgaanbieders
Opname/ontslagbeleid GGZ
Inzetten GGZ deskundigheid voor Sociaal Domein
160624JM