De Achterkant is een uniek regionaal samenwerkingsverband in midden-Utrecht van Cliëntenraden en Cliëntenorganisaties die actief zijn in de Maatschappelijke Opvang, Verslavingszorg en Geestelijke Gezondheidszorg. Deelnemers zijn de Cliëntenraden van het Leger de Heils, Tussenvoorziening, Jellinek/Arkin, Lister, Kwintes, Altrecht, vrijwilligers van Herstart, Doen en Laten, Anoiksis, de Cliëntenbond, GOUD en de stichting Rechtop. Daarnaast wordt samengewerkt met het Steunpunt GGZ, Meetellen, Armoedecoalitie, Straatpastoraat, Villa Vrede en MIND.
De Achterkant behartigt de instelling overstijgende en collectieve belangen van de mensen die gebruik maken van genoemde soorten zorg in de stad Utrecht en omgeving, bedenkt cliëntgestuurde projecten en is advies- en samenwerkingspartner van de gemeente Utrecht in het verbeteren van de stad.
De Achterkant is opgebouwd uit een getrapte vertegenwoordiging. Elke instelling in de VZ, MO of de GGZ in Utrecht kan een cliëntenvertegenwoordiging van twee personen afvaardigen naar de maandelijkse Algemene Vergadering. Het Dagelijks Bestuur wordt gekozen door de deelnemers van de Algemene Vergadering, die het beleid van het DB kritisch volgen. Op 31 december 2022 bestaat het Dagelijks Bestuur uit Fred Smit, Boudewijn Pouw, Saph Metekohy, Jasmijn de Vries en Peter Verdonk. De Algemene Vergadering geeft ook toegang aan professionals die betrokken zijn bij de uitvoering van de zorg. Ze worden als gast uitgenodigd om de uitwisseling tussen cliënten en medewerkers in de MO en GGZ te bevorderen en een optimale informatiepositie over de stand van zaken in de MO, de VZ en de GGZ in Utrecht te hebben.
2022
Het afgelopen jaar zijn vijf medewerkers van de gemeente Utrecht te gast geweest, twee managers van de Tussenvoorziening, ondersteuners van de cliëntenraden van de Tussenvoorziening, het Leger des Heils en Arkin, leden van de cliëntenraad van U Centraal, medewerkers van het Steunpunt GGZ, en het landelijk Samenwerkingsverband Eerst een Thuis. Door de samenwerking met Villa Vrede is contact gelegd met ongedocumenteerde daklozen en zijn bezoekers van Villa Vrede mee geweest naar overleg met gemeenteraadsleden over de nachtopvang. Uiteindelijk heeft dit overleg mede gezorgd voor extra opvang van kwetsbare ongedocumenteerden. Ook arbeidsmigranten uit Oost Europa hebben op ons initiatief deelgenomen aan overleg met medewerkers van de gemeente. Hoewel het duidelijk dat Nederlandse daklozen de enige zijn die recht hebben op een opvangplek, stelt De Achterkant het zeer op prijs dat de gemeente bereid is om ook met deze doelgroepen te overleggen. De mogelijkheden voor opvang voor arbeidsmigranten en ongedocumenteerden blijven beperkt, maar direct overleg met hen ervaren wij als erkenning voor hun lastige positie in het Nederlandse zorglandschap.
De twee ondersteuners worden aangestuurd door het DB. Hun werkzaamheden worden jaarlijks geëvalueerd en beoordeeld door de deelnemers aan de Algemene Vergadering.
De Achterkant is aangesloten bij de landelijke cliëntenorganisatie MIND, er is op Landelijk niveau geen representatieve organisatie meer die de cliënten in de Maatschappelijke Opvang vertegenwoordigt. Er is wel regelmatig contact met cliëntenorganisaties in de andere grote steden.
Maatschappelijke Opvang
Hoewel Utrecht een stevig netwerk heeft voor de Maatschappelijke Opvang , kraakt dit in haar voegen door de overstelpende vraag naar opvang en het gebrek aan mogelijkheden om door te stromen. We zien het aantal dakloze mensen dat geen recht heeft op opvang toenemen, ook in de andere grote steden. Drugs- en drank gerelateerde problemen zijn toegenomen. Zo verzamelen zich toch weer hopelozen in de straten en plantsoenen die slecht aanspreekbaar zijn. Het doet denken aan de 80-er en 90-er jaren in Utrecht, alleen is de sfeer ten opzichte van die jaren harder geworden en is er een grotere variatie in culture achtergrond van de gebruikers. Voor de belangenbehartigers in Utrecht is het soms niet mogelijk in gesprek te gaan met deze mensen. Toch denken wij dat, naast gerichte hulpverlening, dáár de sleutel ligt voor oplossingen voor deze taaie onmenselijke materie.
Samen met vrijwilligers van Villa Vrede die Arabisch spreken hebben we voorzichtig contact gelegd en hebben twee van hen met gezondheidsproblemen naar de straatdokter in Herstart begeleid.
Geestelijke Gezondheidszorg
De deelnemers van het Platform Volwaardig Burgerschap zijn deelnemers geworden van De Achterkant en het Platform is opgeheven. In 2022 is met hernieuwde energie gewerkt aan het opzetten van een aparte GGZ tak van De Achterkant, net als in de Maatschappelijke Opvang, met regie van de deelnemers, over de onderwerpen die worden besproken en de acties die worden ondernomen. Marina de Wit is gestopt omdat zij niet de energie kon geven die nodig was om cliënten te binden. Aan het einde van het jaar is er een nieuwe ondersteuner aangenomen, Leonie van Bruggen, die al eerder met ondersteuner Jaap Meeuwsen samenwerkte. Het effect is merkbaar. De Achterkant neemt weer actief deel aan de monitoring van het VN Verdrag voor mensen met een handicap, samen met de andere cliëntenorganisaties in Utrecht. Steeds meer cliënten uit de GGZ weten De Achterkant te vinden en doen mee met onze bijeenkomsten. Het overleg tussen cliënten in de GGZ en de gemeente is structureel geworden.
Het is duidelijk dat er veel raakvlakken zijn met de Maatschappelijke Opvang. De meeste mensen die gebruik maken van de MO hebben last van psychische problematiek. Toch zien we de GGZ steeds verder vertrekken uit het Sociale Domein. De basale langdurige Sociale Psychiatrie die nodig is om langdurig mensen te ondersteunen die geestelijk kwetsbaar zijn bestaat nauwelijks meer. Mensen die het nodig hebben worden. Onze pogingen om hierover in gesprek te gaan met de GGZ Wijkteams of Altrecht stranden keer op keer. De medezeggenschap van cliënten bij de Wijkteams ontbreekt. Cliëntenraden in de GGZ functioneren op concernniveau en zijn abstract van aard. De psychiatrie, Beschermd Wonen uitgezonderd, doet simpelweg niet mee met het openbare debat in Utrecht. Eigenlijk kun je zeggen dat instellingen die door de zorgverzekeraars worden betaalt zich definitief teruggetrokken hebben in hun ivoren toren en dat de kloof met de Sociale Sector groter is dan ooit.
U 16
In 2021 is contact gelegd met Living Lab die samen met omliggende gemeenten een persoonsgerichte aanpak heeft ontwikkeld om dakloosheid en een langdurig zorgtraject te voorkomen. Jammer genoeg blijft het aanbod van woningen, voor specifieke kwetsbare doelgroepen nog steeds achter, alle goede kleinschalige initiatieven ten spijt. Onze wens om met een grotere groep cliënten en ambtenaren in gesprek te gaan om inzicht te krijgen in dit proces en de wensen van cliënten kenbaar te maken is niet uitgekomen. Ondanks juichende verhalen en veel geld, blijven de resultaten uit, neemt de dakloosheid ook in kleine gemeentes toe en zoeken mensen die hun huis kwijt raken nog steeds de grote stad op
Overleg Gemeente Utrecht
Wij zijn trots en tevreden over het overleg met wethouder Rachel van Streefland en de bredere dialoog met medewerkers van de gemeente Utrecht en de gemeenteraad. De deelnemers van De Achterkant voelen zich gezien en gehoord. Dat neemt niet weg dat het gesprek vooral gaat over de knelpunten, het gebrek aan geld en de gevaren voor de openbare orde. De agenda is barstensvol, de tijd om alles te bespreken ontbreekt, soms ontbreekt ook de menskracht. En, tot slot, ook de macht van de gemeente, die zich geconfronteerd ziet met problemen die de stads- en soms ook de landsgrenzen ver overstijgen.
Manifest
Waar wij over praten zijn de keuzes die wij zouden maken om de situatie te verbeteren. In juni heeft De Achterkant samen met de andere belangenbehartigers een manifest verspreidt waarin we die keuzes maken:
- Minder buurtteams, gebiedsteams en handhaving, ten gunste van meer opvang
- Een stop op de afbouw van Beschermd Wonen
- Herstel van de asielfunctie van de psychiatrische centra
- Sterkere regie van het proces, door de gemeente, duidelijke kwaliteitseisen
- Een einde van concurrentie en marktwerking
- Het instellen van een “grensbudget” voor sociale financiering die overloopt in medische financiering
- Andere deskundigheidseisen medewerkers (levenservaring ipv diploma)
Maar ook bij ons leeft het besef dat wij dakloosheid en armoede samen moeten bestrijden. Dat het Utrechtse model van brede samenwerking en kennisdelen ook op ons van toepassing is. Dat we behalve dat we kritiek hebben ook mee willen bouwen aan een stad van mensenrechten. In 2022 hadden we overleg met de gemeente in het Signalenoverleg, de Koudweerregeling, de Eigen Bijdrage de Actiecoalitie Toegankelijke Stad, de extra opvang op de Biltstraat en Zeehaenkade en de opvang voor niet-rechthebbenden.
De Achterkant wil een zo breed en divers mogelijk draagvlak. We leggen actief contact leggen met andere cliëntenorganisaties en uitnodigen ze uit voor de Algemene Vergadering, en organiseren samen themabijeenkomsten en brainstorms en in 2022 ook themabijeenkomsten over specifiek GGZ gerelateerde onderwerpen. De Achterkant ziet in 2022 een gevarieerder aanbod van onafhankelijke cliëntenondersteuning in de gemeente Utrecht ontstaan. Door de inzet van de stichtingen Goud, Rechtop en U-2B Heard! is er naast collectieve belangenbehartiging ook individuele belangenbehartiging in Utrecht. De stedelijke samenwerking tussen belangenbehartigers en medezeggenschapsorganen komt ten goede aan de positie van gebruikers van zorg.
Algemene Vergadering in 2022
Onderwerpen die besproken zijn in de Algemene Vergadering van De Achterkant in 2022:
Januari
Uitbreiding opvang
Druk op de opvang
Afbouw noodopvang
Nieuwe groepen daklozen
Evaluatie KWR
Signalen
Landelijke ontwikkelingen
Februari
kennismaking nieuwe leden
voortgang opvang BIltstraat
uitkomsten commissievergadering Eigen Bijdrage
Schorsingen
signalen
zelfstesten U pas houders
armoededebat 24-2
Maart
Ketenzorg – hoe ervaren de deelnemers de samenwerking tussen de verschillende zorgsoorten zoals: Buurtteam, Maatschappelijke Opvang, WMO, GGZ, Verslavingszorg, Cliëntenondersteuning , Schuldhulp etc?
Koudweerregeling, deze week vroor het ’s nachts een paar keer, toch was er geen Koudweerregeling, hoe brengen we daar verandering in?
Huisvesting Kwetsbare Groepen, bijgaand de monitor, aan het begin van het jaar is al te zien dat de gestelde doelen waarschijnlijk ook dit jaar niet worden gehaald, gaan we toch gewoon door op dezelfde voet?
April
De bijeenkomst is zowel voor de MO als GGZ Achterban.
Om 10.30 sluiten Reinier Dijkstra (Leger des Heils) en Guusta van der Zwaard (Tussenvoorziening) aan om te praten over de haperende kerenzorg.
Om 11.30 sluiten Vera Folkersma en haar collega’s van Volksgezondheid aan, om te praten over de toeleiding naar gedwongen GGZ zorg.
Mei
Om 10.30 bespreken we bijgaand manifest en het jaarverslag van 2021. Om 11.30 sluiten Vera Folkersma en José Jeltes aan.
José heeft ter voorbereiding de onderstaande vragen geformuleerd. Waar zouden we als stad voor moeten staan wanneer mensen te maken hebben met een samenloop van problemen?
Als je het voor 15 mensen uit deze groep volgend jaar het daadwerkelijk radicaal anders zou mogen organiseren:
Hoe ziet er dan uit?
Wie heb je hiervoor nodig?
Wat is er dan nodig om het tot een succes te maken?
Juni
De bijeenkomst is zowel voor de MO als GGZ Achterban. We bespreken de reacties op ons manifest en bekijken de huidige stand van zaken in de maatschappelijke opvang, geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg.
Wat merk je zelf van de crisis die we beschrijven?
Wat kunnen we zelf doen om de situatie te verbeteren?
Hoe nu verder?
Verder kijken we naar lopende zaken als:
eigen bijdrage, landelijke samenwerking, onderzoek naar belangenbehartiging, terugmelding bijeenkomst bemoeizorg, signalenoverleg
In de bijlage een prachtig stuk uit Trouw over Anoiksis, via Matthijs.
Juli
We kijken terug op het gesprek met wethouder Streefland over het Manifest.
Verder: Stand van zaken eigen bijdrage, oprichting van Het Daklozenkantoor in Amsterdam, overleg met VWS over de brede coalitie tegen dakloosheid,
aandacht voor de delegaties van Het Leger des Heils en Tussenvoorziening in de AV en planning bestuursverkiezingen van De Achterkant
en tot slot een voorstel om woensdag 27 juli pannenkoeken te gaan eten in Rhijnauwen.
September
We vergaderen weer op de STADSBRUG
We kijken terug op de Raadsinformatiebijeenkomst over het Manifest en het vervolgoverleg.
Vertrek Marina de Wit, activiteiten voor U16/BW, Werkplan 2023, voorstel verhoging vrijwilligersvergoeding.
Oktober
De nieuwe/oude Koudweerregeling:
Dakloosheid neemt toe,
Aanpak EU daklozen
Signalenoverleg
Landelijke samenwerking
November
We gaan 2 nieuwe bestuursleden voor het dagelijks bestuur kiezen, omdat Jeroen Silvis (leger des heils) en Wim Eickholt (tussenvoorziening) terugtreden.
Van een DB lid wordt verwacht aanwezig te zijn bij de algemene vergadering en bij de vergadering van het dagelijks bestuur
en regelmatig (1 of 2 x per maand) bij bijeenkomsten met andere organisaties, zoals de gemeente.
Ook is het DB de inhoudelijk werkgever van de ondersteuners van De Achterkant.
Je kunt je kandidaat stellen tot aan het begin van de vergadering, en ook eerder via een reply op deze mail of een appje/telefoontje naar mij, 0652047540.
Het is ook fijn als je bij de vergadering dan iets over jezelf vertelt en wat je belangrijke thema’s vindt om te behandelen.
Tot nu toe hebben 2 mensen zich kandidaat gesteld: Jasmijn en Esther van de cliëntenraad van de Tussenvoorziening.
We gaan ook het functioneren van de ondersteuner evalueren, die verlaat dan even de vergadering zodat iedereen vrijuit kan spreken.
We bespreken daarna nog de actualiteit in de Maatschappelijke Opvang in Utrecht,
de agenda voor de komende weken en we zoeken we een moment om het jaar af te sluiten met een feestelijk etentje.